graphicarts.gr > > - 24 2018 | : 01/03/2018
-
  -
 
 
 
  -
 
 
 
  Drupa 2008
  Drupa 2012
  Drupa 2016
  Outside
  Graphica 2017

Marketing Services


Links

Ανχνευση του αιγυπτιακο κυανο με εφαρμογ της τεχνικς VIL (Visible Induced Luminescence - Imaging technique)

δρ Θωμς Κατσαρς
Εργαστριο Φυσικοχημικν Αναλσεων και Αρχαιομετρας
του Τμματος Συντρησης του Βυζαντινο και Χριστιανικο Μουσεου

Εισαγωγ:

Το αιγυπτιακ κυαν εναι μα λαμπερ μπλε κρυσταλλικ ουσα, θεωρεται τι εναι η πρτη τεχνητ χρωστικ λη στην ιστορα. Ως ουσα το αιγυπτιακ κυαν εναι μια τεχνητ μορφ ενς πολ σπνιου ορυκτο του cuprorivaite και περιχει συνθως και μικρς ποστητες απ γυαλ χαλαζα. Παρασκευαζταν με  θρμανση στους 850-950 C˚ ενς μγματος απ: ασβεστιτικ υλικ (ανθρακικ ασβστιο), μιας χαλκοχου φσης (ρινσματα καθαρο μεταλλικο χαλκο κρματος χαλκο μαλαχτη) και πυριτικς μμου χαλαζα με προσθκη σδας ποτσας (υλικ τα οποα αντιστοιχον στο νρτο των αρχαων) που παιζε το ρλο συλλιπσματος.

Εξαιτας της σπανιτητας του ορυκτο cuprorivaite, οι αρχαοι Αιγπτιοι πιστεεται τι δεν θα μποροσαν ποτ να το εχαν χρησιμοποισει παρνοντας το απ τη φση. Καταλαβανουμε τι η τεχνικ παρασκευς του αιγυπτιακο κυανο αποτελε μα απ τις παλαιτερες σνθετες τεχνικς εφαρμοσμνης χημεας.
Το αιγυπτιακ κυαν τυχε εκτεταμνης χρσης κατ την αρχαιτητα ως χρωστικ στη ζωγραφικ, πως τοιχογραφες, αγλματα, σε ανγλυφα γενικ, σε τφους και στις νεκρικς σαρκοφγους που περιεχαν τις μομιες και επσης ως να κεραμικ επστρωμα γνωστ ως αιγυπτιακ φαγεντιαν.

Η χρση του εξαπλθηκε πρα απ την Αγυπτο και τη Μεσοποταμα και στην Ελλδα, και στα εκτεταμνα  ρια της Ρωμακς Αυτοκρατορας. Η ανχνευση του στο Προστορικ Αιγαο αφνει τα περιθρια για μελλοντικ ρευνα για την πιθαντητα εισαγωγς του απ την Αγυπτο εντπιας παραγωγς του. Μλιστα πρσφατες ρευνες χουν δσει αναπντεχα αποτελσματα για την προλευση των πρτων υλν παρασκευς του αιγυπτιακο κυανο που βρθηκε στην Αγυπτο. Διαπιστθηκε τι ο χαλκς που χρησιμοποιθηκε για την σνθεση του χρματος στην Αγυπτο εχε γεωλογικ προλευση το Αιγαο. Συχν χρησιμοποιθηκε ως υποκατστατο του λπις λζουλι, ενς εξαιρετικ ακριβο και σπνιου πετρματος που προερχταν απ το  Αφγανιστν.

Τα τελευταα χρνια (απ το 2009 και μετ), ερευνητς στο Βρετανικ Μουσεο, με επικεφαλς τον καθ. Giovanni Verri (Παν. Courtau G.B.), χουν αναπτξει μια απλ αλλ εξαιρετικ αποτελεσματικ μθοδο που τους επιτρπει να εντοπζουν χνη αιγυπτιακο κυανο σε αρχαα αντικεμενα, τα οποα πολλς φορς δεν παρουσιζουν καν χρμα με γυμν μτι. Η μθοδος στηρχθηκε στην τυχαα ανακλυψη των ερευνητν, τι το  αιγυπτιακο κυαν, ο κυπροριβατης συγκεκριμνα, χει την εξαιρετικ ασυνθιστη ιδιτητα της εκπομπς υπρυθρου φωτς, ταν δεχθε ακτινοβολα απ πηγ LED/RGB. Αυτ η εκπομπ ακτινοβολας απ το μελετμενο αντικεμενο εναι εξαιρετικ ισχυρ και σχετικ μακρς χρονικς διρκειας, αλλ μη ορατ με γυμν μτι, γιατ η ανθρπινη ραση περιορζεται στο λεγμενο ορατ φσμα αφνοντας εκτς την υπρυθρη περιοχ του φσματος. Ωστσο, η εκπομπ μπορε να καταγραφε χρησιμοποιντας μια ψηφιακ φωτογραφικ μηχαν η οποα να χει υποστε ειδικ τροποποηση και με ειδικ προσαρμοσμνα  φλτρα που δεν επιτρπουν την εγγραφ του ορατο φωτς εν αφνουν να διρχεται  μνο το υπρυθρο φως. Παρατηρθηκε με τον τρπο αυτ τι η εκπομπ φωτς παρνει τη μορφ φωταγειας και συγκεκριμνα μας φωτοεπαγμενης φωταγειας.

Δεδομνου τι η προαναφερθεσα εκπομπ εναι τσο ισχυρ, εναι δυνατν να παρατηρηθον ακμα και πολ μικροσκοπικ χνη της χρωστικς – στην περπτωση αυτο χουν αναφερθε και μεμονωμνοι κρσταλλοι της χρωστικς σε περιοχς που το χρμα φαινομενικ χει χαθε.

Αυτ σημανει τι: χι μνο η παρουσα του αιγυπτιακο κυανο μπορε να προσδιοριστε με ακρβεια με την εφαρμογ της μεθδου αυτς, αλλ και τι θα μποροσε να αποκατασταθε το χαμνο σε πολλς περιπτσεις σχδιο, στο οποο εχε χρησιμοποιηθε αιγυπτιακ κυαν. Με αυτν τον τρπο εναι πλον δυνατν να αποκαθστανται σχδια σε αρχιτεκτονικ μλη σε αγλματα, τα οποα δεν εναι ορατ αλλ η παρουσα του αιγυπτιακο κυανο μας επιτρπει την ανκτηση της σχεδιαστικς τους τουλχιστον μορφς, αν χι και σε κποιες περιπτσεις και της χρωματικς.

Πιο συγκεκριμνα για τα πειρματα ανχνευσης του αιγυπτιακο κυανο χρησιμοποιθηκαν μα ψηφιακ φωτογραφικ μηχαν τπου SLR της Nikon το μοντλο D3200 στο οποο γινε μια ειδικ μετατροπ με την αφαρεση του ενσωματωμνου εργοστασιακο της φλτρου τπου UV/IR cut. Με τη μετατροπ αυτ η κμερα γινε να αναλυτικ ργανο με την απαρατητη προσθκη ειδικν φλτρων υπερθρου των παρακτω τπων: Massa IR Filter 850nm, Hoya IR Filter R72 / 720nm και της B+W 093 /830nm. Κθε φορ η χρση ενς απ τα παραπνω φλτρα επτρεπε την επισκπηση διαφορετικν συχνοττων στην περιοχ του υπερθρου. Για την επεξεργασα και την βλτιστη ποιτητα αποτπωσης κατ τη λψη των φωτογραφιν γινε χρση του ειδικο πλακιδου αναφορς της εταιρεας Munsell το πρτυπο Passport Color Checker για την επτευξη του σωστο White Balance κατ την επεξεργασα των εικνων. Τλος η φωτιστικ πηγ που χρησιμοποιθηκε ταν το PAR64 LED/RGB με λαμπτρες τπου cool light Led Green, Blue and Red.

Παραδεγματα εφαρμογς της τεχνικς VIL γιναν απ τον συγγραφα στα Γιννενα στο Θεριν Σχολεο τον Ιολιο του 2017. Εκε γινε για πρτη φορ χρση αιγυπτιακο κυανο σε μελνι μεταξοτυπας και γιναν τυπματα, τα οποα στη συνχεια μελετθηκαν με την προαναφερθεσα τεχνικ. Επσης παραδεγματα εφαρμογς της μεθδου χουμε απ αρχαιολογικ δεγματα χρωστικς απ την ανασκαφ Μακρυγιννη και απ μα σωστικ ανασκαφ στην Κηφισι, που βρθηκε ως κτρισμα η χρωστικ σε μια ταφ του 4ου αινα π.Χ. Πιθανς ο νεκρς στον οποο προσφρθηκε ως κτρισμα το αιγυπτιακ κυαν να ταν ζωγρφος. Επσης χουμε αιγυπτιακ κυαν ως επικλυψη σε σφραγιστικος σκαραβαους απ φαγεντιαν απ μα ακμα ανασκαφ απ την Ανβυσσο Αττικς του 7ου αινα. Εκτς των αρχαιολογικν παραδειγμτων που προαναφρθηκαν μελετθηκε και σγχρονο αιγυπτιακ κυαν απ την εταιρεα Kremer.

Κανος ο Αιγπτιος
Ιστορικ επισκπηση του αιγυπτιακο κυανο μσα απ αρχαες πηγς

Ο Θεφραστος  (315 π.Χ.) αναφρει τι υπρχουν κριτρια στην περιγραφ του κυνου εν εναι τεχνητς η αυτοφυς, δηλνοντας με σαφνεια τι αυτ το εδος που παργεται στην Αγυπτο εναι τεχνητ.  Ο Θεφραστος αναφρεται στον κανο και τον διακρνει σε τρα διαφορετικ εδη, αυτν που προρχεται απ την Κπρο, ο οποος ταυτζεται με τον αζουρτη (Caley 1956), αυτν που προρχεται απ  τη Σκυθα  και  ταυτζεται  με  τον λαζουρτη και τον κανο τον Αιγπτιο, ο οποος ταυτζεται με το αιγυπτιακ μπλε (Caley 1956).

Theophrastii Eressii De  Lapidus:31.2  to    Lap 31.3
και ονομζεται ο κανος αρσενικς και θηλυκς, ο σκουρτερος εναι ο αρσενικς.
Theophrastii Eressii De  Lapidus: Lap 55.3  to    Lap 55.4
γνη δε κυνου τρα, Αιγπτιος και ο Σκθης και τρτος ο Κπριος
Theophrastii Eressii De  Lapidus:   Lap 55.2  to    Lap 55.3
και κανος ο μεν φυσικς (εννοεται ορυκτς) ο δε τεχνητς πως αυτς στην Αγυπτο.

Στην συνχεια εκφρει μια κρση για τον κανο τον Αιγπτιο τι εναι κατλληλος  σε μορφ καθαρ δηλαδ χωρς να χρειζεται να αναμειχθε κατ την εφαρμογ του στην ζωγραφικ.

Theophrastii Eressii De  Lapidus:    Lap 55.4  to    Lap 55.4
ο καλτερης ποιτητας εναι ο Αιγπτιος για τα καθαρ χρματα (για την εφαρμογ του χωρς ανμειξη).

χει ιδιατερη σημασα το παρακτω απσπασμα γιατ  μας πληροφορε  για την καταγραφ πληροφοριν απ τους Αιγπτιους σχετικ με την προλευση της τεχνολογας παρασκευς του αιγυπτιακο μπλε.

Theophrastii Eressii De  Lapidus:    Lap 55.5  to    Lap 55.9
…τεχνητς εναι ο Αιγπτιος, και αυτο που γρφουν την  ιστορα των βασιλων της Αιγπτου, αναφρουν ποιος βασιλις φτιαξε πρτος τεχνητ κανο σα απομμηση του φυσικο. Γιατ του στλνανε δρα απ λλα μρη και απ  την Φοινκη  φρο κυνου , που λλος μεν ταν φυσικς λλος τεχνητς (με θερμικ επεξεργασα).

Μας δηλνει  εδ ο Θεφραστος για την περπτωση εσπραξης φρου απ την Φοινκη και τι μεταξ των ειδν που ταν υποχρεωμνοι να στλνουν στην Αγυπτο ταν και κανος. μως οι Αιγπτιοι διαπστωσαν τι, μεταξ του υλικο που παραλμβαναν ως κανο, υπρχε κποια διαφοροποηση, την οποα προφανς δεν μποροσαν να εξηγσουν. γνωστο σε μας πως, διγνωσαν στην Αγυπτο τι να μρος του κυνου ταν  φυσικ ορυκτ και να μρος τεχνητ.  Αυτ τους οδγησε στην αναζτηση του τρπου παρασκευς του κυνου δηλ. του αιγυπτιακο μπλε.

¨πως γνωρζουμε απ την βιβλιογραφα το αιγυπτιακ μπλε συναντται στην Αγυπτο απ τις αρχς της 3ης χιλιετας π.Χ.( (Nicholson, Shaw 2000).

Η παρασκευ  Αιγυπτιακο κυανο  

Ο Θεφραστος στο «Περ λθων» κνει λγο για τεχνητ κανο που παρασκευστηκε στην Αγυπτο. Επσης υπαινσσεται την παρξη επιγραφν στην Αγυπτο που αναφρουν τον πρτο Φαρα, που επ της βασιλεας του επιτεχθηκε η παραγωγ του αιγυπτιακο μπλε. Στους Πυλνες του ναο του μμωνα στο Καρνκ χουμε παρταση ανγλυφη με τον θραμβο του φαρα Τοθμωση του 3ου να κατατροπνει εχθρος και να δχεται φρους απ υποτελες του. Μεταξ των υλικν που δχονται οι Αιγπτιοι ως φρο εναι και κανος (Caley 1956).

Τις περισστερες φορς ο ρος Blue frit χρησιμοποιεται στην αιγυπτιακ γραμματεα ως συννυμο του αιγυπτιακο μπλε. Εν με τον ρο  frit εννοομε να τηγμνο πολυκρυσταλλικ υλικ, ττε η χρση του ρου αυτο μπορε να δικαιολογσει την τατιση του με το αιγυπτιακ κυαν αν και στις μρες μας τενει να εγκαταλειφθε  ο χαρακτηρισμς frit για το συγκεκριμνο υλικ. Το σημεο τξης του αιγυπτιακο μπλε μπορε να υποβιβαστε ακμα και κτω απ 742 C με την προσθκη αλκαλων. Υπρχουν επσης ποικλες ποστητες απ πλοσιο σε αλκλια γυαλ, το οποο συνυπρχει με το αιγυπτιακ μπλε.  Χημικ ο μαλαχτης, το πυρτιο και ο ασβεσττης  μετατρπονται σε κυπροροβατη, διοξεδιο του νθρακα και υδρατμος (Nicholson, Shaw 2000)  πως αποδδεται με την παρακτω σχση:

Cu2CO3(OH)2+ 8SiO2+2CaCO3-> 2CaCuSi4O10+ 3CO2+H2.

Αυτ το κρυσταλλικ προν απαρτζεται απ γωνιδεις μπλε κρυστλλους, συνθως σε επλληλα εππεδα. Το κριο συστατικ εναι ο κυπροροβατης CaCuSi4O10 μαζ με ασχημτιστο χαλαζα συχν συνοδευμενο απ χαλκομιγ βολλαστοντη (Ca,Cu)3(Si3O9). Το αιγυπτιακ μπλε εμφανζεται κατ το τλος της μσης εποχς του Χαλκο κατ την αρχ της στερης εποχς του Χαλκο στην περιοχ της Μεσογεου. (Nicholson, Shaw  2000).

Τα δεγματα αιγυπτιακο κυανο απ τις τοιχογραφες της Θρας του 16ου αινα π.Χ. περιχουν εκτς απ χαλκ και κασστερο (Filippakis 1978).

Αυτ δεικνει τι η εισαγωγ ρινισμτων μπροντζου, η οποα πιθανν αντικατστησε τα ρινσματα καθαρο χαλκο, λαβε χρα νωρτερα στην Αγυπτο, γεγονς που διαπιστθηκε σε αναλυθντα δεγματα, εκτς Αιγπτου με την επανεισαγωγ της τεχνολογας στην Αγυπτο απ την περιοχ της Μεσογεου κατ τον 15ο αινα π.Χ. Κατ την βασιλεα του Τοθμωση του 3ου το μετλλευμα του χαλκο αντικαταστθηκε απ την χρση ρινισμτων μπροντζου, πως διαπιστθηκε απ την παρουσα οξειδων του κασσιτρου (Nicholson, Shaw  2000). Πρσφατες μελτες υπδειξαν ως γεωλογικ προλευση του χαλκο το Αιγαο, σε δεγματα αιγυπτιακο κυανο, που βρθηκαν σε ανασκαφς στην Αγυπτο. Αυτ εναι ιδιατερης σημασας γεγονς γιατ εχε τεθε ως υπθεση απ τον συγγραφα το 2009 και αποδεχτηκε αναλυτικ και δημοσιετηκε απ τους Alexandra Rodler et al. το Δεκμβριο του 2017.

Το αιγυπτιακ μπλε στα αρχαα αιγυπτιακ αποδδεται με τον ρο irtyu.
Αναφορικ με την φθογγικ απδοση  του ρου για το κυαν (λπις λζουλι) του οποου απομμηση απετλεσε το αιγυπτιακ μπλε στα αιγυπτιακ χουμε την λξη hesbhet. Προτενουμε ως πιθαν μα εναλλακτικ ανγνωση της λξης hesbhet ως το «φερμενο πραν της θαλσσης» διτι τα ιερογλυφικ που απαρτζουν την λξη hesbhet περιλαμβνουν τις επιμρους ννοιες του φρω-μεταφρω, λθος-υλικ, νερ- θλασσα (Κατσαρς 2009).
Εν κατ τον συνδυασμ των ανωτρω εννοιν δεχθομε την πιθαντητα να αναγνσουμε με ναν νο τρπο την αιγυπτιακ λξη hesbhet μπορομε να υποθσουμε τι θα μποροσε να σημανει το μεταφερμενο λθο-υλικ πρα απ την θλασσα δια της θαλσσης. Αυτ δεχνει να συμφωνε με την ερμηνεα του αντστοιχου πολ μεταγενστερου λατινικο ρου για το μπλε του λπις λζουλι το οποο αποκαλεται "ultramarine". (Encyclopædia Britannica in 11th ed. 1911)  ( το πραν της θαλσσης -ερχμενο-) πιο απλ το υπερπντιο.

Η παραγωγ του αιγυπτιακο μπλε στην Αγυπτο χρονολογεται πολ πριν την βασιλεα του Τοθμωση του 3ου (1500 π.Χ.). Ανγεται στην 4η Δυναστεα (2900-2750 π.Χ.) σμφωνα με αρχαιολογικ τεκμρια (Lukas 1962). Ο Θεφραστος αυτ πιθανν να εννοε ταν αναφρεται σε επιγραφς που κατονομζουν ποιος Φαρα  ταν ο πρτος που παρασκεασε αιγυπτιακ μπλε (Περ λθων 55). Αναγκαστκαμε να ερευνσουμε την μεταγενστερη του Θεφραστου βιβλιογραφα για να εντοπσουμε την πιθαν συνταγ παραγωγς του αιγυπτιακο μπλε. Οι αναφορς μως που ο Θεφραστος κνει αρκον για να κατανοσουμε την φση του ερευνμενου υλικο. Το κατονομζει χυτ κανο, δηλαδ προν πυροτεχνολογας αφο η λξη χυτς χει την ννοια του ρευστς. Διακρνει δο εδη κυνου να που απαντται στην φση και προφανς αναφρεται στον λαζουρτη (Caley 1956) και να τεχνητ που προρχεται απ την Αγυπτο δηλαδ το αιγυπτιακ μπλε (Caley 1956). μως δυστυχς ο Θεφραστος δεν μας δνει την παραμικρ πληροφορα για την τεχνολογα παρασκευς του αιγυπτιακο μπλε. Η μνη γραπτ πηγ που σζεται απ την αρχαιτητα με εκτεν αναφορ στην παρασκευ του αιγυπτιακο μπλε βρσκεται στο ργο του Βιτροβιου «Περ Αρχιτεκτονικς» στο 7ο Βιβλο. Ακολουθε το πλρες απσπασμα του Βιτροβιου απ το λατινικ πρωττυπο και με την ελληνικ του απδοση:

De re Architectura, libro 7, Caput 11:
Caerulei temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum. ratio autem eius e quibus est inventa satis habet admirationis. harena enim cum nitri flore conteritur adeo subtiliter ut efficiatur quemadmodum farina, et aes cyprium limis crassis uti scobe facta mixtae conspargitur ut conglomeretur. deinde pilae manibus versando efficiuntur et ita conligantur ut inarescant. aridae componuntur in urceo fictili, urcei in fornace. simul autem aes et ea harena ab ignis vehementia confervescendo coaluerint, inter se dando et accipiendo sudores a proprietatibus discedunt suisque rebus per ignis vehementiam confectis caeruleo rediguntur colore.

Μτφ.: 1. Η παρασκευ του κυνου επιτεχθηκε για πρτη φορ στην Αλεξνδρεια,  μετ οργνωσε και ο Βεστριος την παραγωγ κυνου στους Ποτιλους.
Η μθοδος με την οποα το παρνουμε παρουσιζει μεγλο ενδιαφρον: Ψιλοκοπανζουμε μαζ μμο και ανθ ντρου, σπου να γνουν σαν αλερι και απ πνω σκορπζουμε χοντρ ρινσματα κυπριακο χαλκο, στε λα τα υλικ να ανακατευτον μεταξ τους. Μετ, στριφογυρζοντας τα στα χρια, τα κνουμε μα μζα  και τα πλθουμε σαν σφαιρδια που τα αφνουμε να στεγνσουν. ταν στεγνσουν τα τοποθετομε σε πλινα αγγεα που τα βζουμε στο καμνι. Με την σφοδρτητα της φωτις, ο χαλκς και η μμος « βρζουν» μαζ και εννονται ανταλλσσοντας ατμος. τσι χνουν τις ιδιτητες τους. Με τον χαρακτρα τους δαμασμνο απ την σφοδρτητα της φωτις αποκτον κυαν χρμα.(Λφας 1998).

Ο Βιτροβιος περιπλκει ακμα περισστερο τα πργματα γιατ αναφρει την Αλεξνδρεια ως τπο παραγωγς του αιγυπτιακο μπλε, δηλαδ αγνοε μια τοπικ αιγυπτιακ τεχνολογα με ιστορα τουλχιστον 2500 χρνων. μως υπρχει και το ενδεχμενο να αναφρεται στην Αλεξανδριν τεχνικ, την οποα εκενος γνωρζει και να  περιγρφει αυτν ακριβς και χι την αρχαιτερη της αιγυπτιακ την οποα πιθανν αγνοε δεν ταν στην εποχ του πλον σε χρση.

Εικ. 1.Το δεγμα αιγυπτιακο κυανο τριμμνο σε γουδ απ αχτη και σε μεγθυνση 20Χ παρατηρονται οι κρσταλλοι του κυπροριβατη κριου συστατικο του αιγυπτιακο μπλε. Το εικονιζμενο αιγυπτιακ κυαν παρχθηκε στο εργαστριο Προηγμνων Κεραμικν στο ΕΚΕΦΕ Δημκριτος απ τον συγγραφα (φωτ. Θ. Κατσαρς).

Αναλσεις SEM/EDS

Εικ. 2. Μικροφωτογραφα του δεγματος αιγυπτιακο κυανο απ την Κηφισι (4ος αινας π.Χ.) απ το ηλεκτρονικ μικροσκπιο σρωσης, διακρνονται οι ευμεγθεις κρσταλλοι του κυπροριβατη. Εν αυτο οι κρσταλλοι συνθλιβον κατ τη λειοτρβιση το χρμα του υλικο μεταβλλεται απ κυαν και εκππτει σε τονο φαι. (φωτ. Θ. Κατσαρς)

 

Εικ.3. Φσμα SEM του αρχαιολογικο δεγματος αιγυπτιακο κυανο, το οποο προρχεται απ νεκροταφεο του 4ου αινα π.Χ. απ σωστικ ανασκαφ στο οικπεδο της οδο Πλειδων στην Κηφισι.

 

Πνακας 1: Ανλυση SEM/EDS του δεγματος αιγυπτιακο κυανο απ την Κηφισι.


 

Πνακας 2: Επαναμτρηση με SEM/EDS του δεγματος απ την Κηφισσι με μη υπολογισμ του στοιχειακο οξυγνου. Επ τοις εκατ κατ βρος (Wt %).

 

 

Αναλσεις XRD

Εικ. 4. Φσμα περθλασης ακτνων-Χ του αρχαιολογικο δεγματος αιγυπτιακο κυανο (Κηφισι) το οποο ταυτστηκε με  Cuprorivaite CaCuSi4O10 85-0158 και  Quartz SiO2.

 

Εικ. 5. Φσμα περθλασης ακτνων-Χ του σγχρονου δεγματος το οποο ταυτστηκε με Cuprorivaite CaCuSi4O10 85-0158 και προρχεται απ τα εργαστρια της Κρμερ στην Γερμανα. Το συγκεκριμνο δεγμα χρησιμοποιθηκε σαν δεγμα αναφορς.

 

Εικ. 6. Φσμα περθλασης ακτνων-Χ (ξονας Χ: 2Θ /ξοναςΨ: νταση) του δεγματος που παρχθηκε απ τον συγγραφα και ταυτζεται με τις  παρακτω φσεις: κυπρτη CuO, 89-5898, πυριτικ ντριο Na2SiO3 16-0818 Na1.95(AlSi)O4 70-4845 και κυπροροβατη CaCuSi4O10 85-0158.

 

Εικ.7. Η απεικνιση με τη μθοδο VIL της μεταξοτυπας με μελνι, το οποο περιεχε αιγυπτιακ κυαν, που δημιουργθηκε στα Γιννενα τον Ιολιο του 2017 με τη μορφ του «Δαμονα του Τυπογραφεου» η οποα εναι αρατη με γυμν μτι (φωτ. Θ. Κατσαρς).

 

Εικ. 8. Η λψη VIL του αιγυπτιακο κυανο απ την Κηφισι (φωτ. Θ. Κατσαρς).

 

Εικ. 9. Το δεγμα σγχρονου αιγυπτιακο κυανο απ την KREMER με VIL και (στην εικνα δεξι) στην ορατ περιοχ του φσματος. Η φωταγεια που παρατηρεται εναι ενδεικτικ του υλικο (φωτ. Θ. Κατσαρς).

 

Εικ. 10. Το δεγμα αιγυπτιακο κυανο απ την ανασκαφ Μακρυγιννη σε μορφ σφαιριδου. Φωτογρφηση VIL που παρατηρεται ο ισχυρτατος φθορισμς του υλικο και το χαρακτηρζει ως κυπροριβατη (φωτ. Θ. Κατσαρς)

 

Εικ. 11. Σκαραβαος (7ου αινα π.Χ.) απ φαγεντιαν απ την ανασκαφ της Αναβσσου Αττικς. Λψη VIL που παρατηρεται ο χαρακτηριστικς φθορισμς του αιγυπτιακο κυανο (φωτ. Θ. Κατσαρς).

 

Eικ. 12. Το πλακδιο αναφορς Color Passport της εταιρεας Color Checker Munsell στη φωτογρφηση της συλλογς των σκαραβαων με επικλυψη αιγυπτιακο κυανο απ την ανασκαφ στην Ανβυσσο, τα δεγματα φυλσσονται στο εθνικ Αρχαιολογικ Μουσεο στην Αθνα (Φωτ. Θ. Κατσαρς).

 

Συμπερσματα:

Η μθοδος VIL του καθηγητ Juliano Verri συνσταται στην εφαρμογ απολτως μη καταστρεπτικν τεχνικν απεικνισης και συνεπαγμενης ανλυσης των μελετμενων τχνεργων. Παρατηρθηκε τι η χρση ενς ειδικο φλτρου υπερθρου ακτινοβολας (IR87C, IR090) και μιας φωτιστικς πηγς LED/RGB επιτρπουν την τατιση και τον χαρακτηρισμ της νωσης αιγυπτιακο κυανο ακμη και ενς μνο μικροκρυσταλλτη της νωσης αυτς σε να ργο τχνης. Εναι πολ σημαντικ τι η φωταγεια, η οποα προκαλεται στο αντικεμενο, αν και δεν εναι ορατ με γυμν μτι, μπορε να καταγραφε με την εφαρμογ τροποποιημνης φωτογραφικς διταξης με τα ειδικ φλτρα πως προαναφρθηκαν. Εναι τλος αξιοσημεωτο τι το αιγυπτιακ κυαν χει χρησιμοποιηθε με επιτυχα απ τους Hoskins S. και Huson D. ως υλικ για τρισδιστατες εκτυπσεις (3D printing) απ το 2012. Το καλοκαρι του 2017 στα Γιννενα γινε για πρτη φορ εκτπωση με τη μθοδο της μεταξοτυπας με μελνι με αιγυπτιακ μπλε, το οποο στη συνχεια παρατηρθηκε με την τεχνικ VIL. Ενδιαφρον παρουσιζει η πρσφατη μελτη απ τους Alexandra Rodler et al (2017) για τη γεωλογικ προλευση του χαλκο απ το Αιγαο σε δεγματα αιγυπτιακο μπλε απ ανασκαφς στην Αγυπτο.

 

Ευχαριστες:

Εκφρζονται θερμς ευχαριστες προς τον Πρεδρο του Μουσεου Ακρπολης Καθ. Δημτριο Παντερμαλ, την Τμηματρχη Μουσεου Ακρπολης  Αρχαιολγο Σταματα Ελευθερτου και την Αρχαιολγο Ειρνη Καρρ καθς και προς τον Υπεθυνο του Εργαστηρου Συντρησης Γλυπτν του Μουσεου Ακρπολης κ. Κωνσταντνο Βασιλειδη, επσης στον δρα. Μριο Τσιγνια (ΑΤΕΙ Αθνας) και προς τον δρα. Τσο Πολτη (ΑΤΕΙ Αθνας) καθς και προς τον κριο Κωνσταντνο Αρπη και κ. Αντνιο Τσιγνια, (ΜουσεοΤυπογραφας - Πανεπιστμιο Ιωανννων) για τη βοθεια τους στο περαμα εφαρμογς του αιγυπτιακο κυανο στη μεταξοτυπα, επσης στον Δρ Γεργιο Βεκνη και
Δρ Γκαλνα Ξανθοπολου (ΕΚΕΦΕ Δημκριτος) καθς και προς την κ. Ειρνη Παλου για τη συνεργασα στα πειρματα αναπαραγωγς της χρωστικς.

Ευχαριστες εκφρζονται επσης προς το δρα Γεργιο Καββαδα (ΕΑΜ) και την Αρχαιολγο Υπεθυνη της Αιγυπτιακς Συλλογς του Εθνικο Αρχαιολογικο Μουσεου δρ Ελνη Τουρν (ΕΑΜ) και προς τον Emeritus Prof. Fulvio De Salvia (Univ. Di Napoli, Italy) καθς και προς το δρα Βασλειο Χρυσικπουλο (Πρεδρο της Ελληνικς Εταιρεας Μελτης Αρχαας Αιγπτου) για τη μελτη των αιγυπτιακν σκαραβαων. Τον δρα Δ. Σκιλρντι για τη βοθεια του στην εκχρηση δεγματος αιγυπτιακο κυανο για μελτη απ την Κηφισι.

 

Βιβλιογραφα:

  • Lucas, A. & Harris. J.R. [1948] 1999, Ancient Egyptian materials and industries. Dover books on Egypt. Mineola, N.Y. : Dover.
  • Noll, W. 1981, Mineralogy and technology of the painted ceramics of ancient Egypt. In: M.J. Huges (ed.) Scientific studies in ancient ceramics. Occasional paper 19. London : British Museum
  • Rehren, Th. & Pusch, E.B. & Herold, A. 1998, Glass coloring works within a copper-centered industrial complex in Late Bronze Age Egypt. In: McCray, P (ed), The prehistory and history of glassmaking technology. Ceramics and Civilization8. Westerville, OH: American Ceramic Society.
  • Riederer, J. 1997, Egyptian Blue. In: E.W. Fitzhugh, (ed.), Artists’ pigments 3: 23–45. Oxford university Press.
  • Tite, M.S. 1985, Egyptian blue, faience and related materials: technological investigations. In: R.E. Jones & H.W. Catling (eds.) Science in Archaeology : proceedings of a meeting held at the British School at Athens, January 1985. London : Leopard's Head.
  • Warner, T.E. 2011, Artificial Cuprorivaite CaCuSi4O10 (Egyptian Blue) by a Salt-Flux Method. In: Terence E. Warner, Synthesis, Properties and Mineralogy of Important Inorganic Materials, 26–49. Chichester: Wiley.
  • Wiedemann, H.G., Bayer, G. & Reller, A. 1998, Egyptian blue and Chinese blue. Production technologies and applications of two historically important blue pigments. In: S. Colinart & M. Menu (eds.), La couleur dans la peinture et lémaillage de l’Egypte Ancienne. Scienze e materiali del patrimonio culturale 4. Bari: Edipuglia.
  • Maerz and Paul A Dictionary of Color New York:1930 McGraw-Hill Page 194; Color Sample of Sunset: Page 93 Plate 35 Color Sample L8
  • Pagès-Camagna S, (1998) "Bleu et vert égyptiens en question: vocabulaire et analyses" in La couleur dans la peinture et l’émaillage de l’Egypte Ancienne, CUEBC, Ravello, 20–22 mars 1997 (Colinart S, Menu M, eds), Ed. Edipuglia, Bari, 51–59.
  • Lee, L. & Quirke, S. (2000). "Painting materials". In P. Nicholson and I. Shaw. Ancient Egyptian materials and technology. Cambridge University Press.
  • Nicholson, P.T. & Henderson, J. 2000, Glass. In: In: P. Nicholson and I. Shaw (eds.), Ancient Egyptian materials and technology. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Chase, W.T. 1971, Egyptian blue as a pigment and ceramic material. In: R. Brill (ed.) Science and Archaeology. Cambridge, Mass: MIT Press.
  • Vitruvius, De Architectura, Book VII, Chapter 11.
  • Theophrastus, de Lapidibus (On Stones), section 55.
  • Sir Humphry Davy (1815) "Some experiments and observations on the colours used in painting by the ancients" Philosophical Transactions of the Royal Society of London, vol. 105, pages 97–124. Reprinted in:The Collected Works of Sir Humphry Davy,(London, England: Smith, Elder, and Co., 1840), vol. VI, pages 131–159.
  • Alexandra S. Rodler, Gilberto Artioli, Sabine Klein, Rainer Petschick, Peter Fink-Jensen, Cecilie Brøns (2017) Provenancing ancient pigments: Lead isotope analyses of the copper compound of Egyptian blue pigments from ancient Mediterranean artefacts, Journal of Archaeological Science: Reports,Vol.16, Dec. 2017,pp.1-18.
  • Hoskins S., Huson D. (2012) Ancient Egyptian Faience techniques could be used in 3D printing of ceramics (September 7 2012) (http://www.ahrc.ac.uk/News-and-Events/Watch-and-Listen/Pages/3D-Printing-in-Ceramics.aspx).
  • Tite, M.S., Bimson, M. & Cowell, M.R. (1987). "The technology of Egyptian blue". In M. Bimson & I.C. Freestone. Early Vitreous materials. British Museum occasional paper 56. London: British Museum.
  • Tite, M.S., Bimson, M. & Cowell, M.R. (1984). "Technological examination of Egyptian blue". In J.B. Lambert. Archaeological Chemistry III. Advances in chemistry series 205. Washington, DC: American Chemical Society.
  • Jaksch, H., Seipel, W., Weiner, K.L. & El Goresy, A. (1983). "Egyptian Blue- Cuprorivaite, a window to Ancient Egyptian technology". Die Naturwissenschaften 70 (11): 525–535.
  • Rehren, Th. & Pusch, E.B. (2005). "Late Bronze Age glass production at Qantir-Piramesses, Egypt". Science 305 (5729): 1756–1758.
  • Rehren, Th. (2001). "Aspects of the production of cobalt-blue glass in Egypt". Archaeometry 43 (4): 483–489.
  • Κemp, B. 1989, Amarna Reports V. London: Egypt Exploration Society.
  • Weatherhead, F. & Buckley, A. 1989, Artists’ pigments from Amarna. In: B. Kemp (ed.), Amarna Reports V: 202–239. London: Egypt Exploration Society.
  • Rehren, Th., Pusch, E.B. & Herold, A. (2001). "Problems and possibilities in workshop reconstruction: Qantir and the organization of LBA glass working sites". In A.J. Shortland. The social context of technological change, Egypt and the Near East 1650–1550 BC. Proceedings of a conference held at St Edmund Hall, Oxford 12–14 September 2000. Oxford: Oxbow Books.
  • Nicholson, P.T. & Peltenburg, E. 2000, Egyptian faience. In: In: P. Nicholson and I. Shaw (eds.), Ancient Egyptian materials and technology. Cambridge: Cambridge University Press.
  • Verri, G, “The spatially resolved characterisation of Egyptian blue, Han blue and Han purple by photo-induced luminescence digital imaging”, Analytical and Bioanalytical Chemistry, June 2009 Vol 394, Iss 4, pp 1011.
  • McCouat, P, “Egyptian blue: the colour of technology”, Journal of Art in Society, http://www.artinsociety.com
  • Accorsi, G et al, “The exceptional near-infrared luminescence of cuprorivaite (Egyptian blue)”, Chemical Communications, Issue 23, 2009, 3392.
  • Bredal-Jørgensen, J, et al, “Striking presence of Egyptian blue identified in a painting by Giovanni Battista Benvenuto from 1524”, Analytical and Bioanalytical Chemistry, Sep 2011 Vol 401 Iss 4, p 1433.
  • Κατσαρς Θωμς: Χρωματολογα Θεοφρστου  Ερσιου Αναλσεις Ταυτοποηση Συμβολ στην Ανδειξη ργων Πολιτιστικς Κληρονομις, Διδακτορικ Διατριβ στο Τμμα Μεσογειακν Σπουδν Κατεθυνση Αρχαιολογας στο Εργαστριο Αρχαιομετρας του Παν.Αιγαου στη Ρδο. Εκδθηκε το 2009 απ τον συγγραφα.
  • Κατσαρς Θ. (2012) Χρωστικς λες Σσταση και Προλευση, στον κατλογο  Αρχακ Χρματα (συλλογικ ργο), Επιμλεια καθ. Δημτριος Παντερμαλς, Εκδ. Μουσεο Ακρπολης, σελ. 18-25.
  • Katsaros et al. (2007) Identification and characterization of Greek artefacts with the Rockhound Raman portable spectrometer: GSA Denver Annual Meeting (28–31 October 2007) Geological Society of America, Abstract (2007), no. 574.

δρ Θωμς Κατσαρς

Εργαστριο Φυσικοχημικν Αναλσεων και Αρχαιομετρας
του Τμματος Συντρησης του Βυζαντινο και Χριστιανικο Μουσεου
Βασιλσσης Σοφας 22, Τ.Κ. 10675 Κολωνκι, Αθνα.
Τηλ. 2132139500-530, email: thomasthkatsaros@gmail.com

27/02/2018 : Digital Days 2018: Labels & Package Printing
08/02/2018 : European Sign Expo 2018
28/01/2018 :
07/01/2018 : 4
28/12/2017 : Ultra Violet 2018 Pantone
30/11/2017 :
21/11/2017 :
18/09/2017 : ( 3)
17/09/2017 : ( 2)
16/09/2017 : ( 1)
15/09/2017 : - ( 2)
13/09/2017 : - ( 1)
10/07/2017 : HELGRAMED
26/06/2017 : BIOMEX FESPA 2017
20/06/2017 : FESPA 2017
16/06/2017 : Durst Brixen
14/06/2017 : Email Marketing:
07/06/2017 : Zapadel FESPA 2017
02/06/2017 : Fespa 2017 - Tsekmeres
02/06/2017 : FESPA 2017:
01/06/2017 : Horror Vacui* | design
30/05/2017 : FESPA 2017: Graphcom
29/05/2017 : Polyprint @ FESPA 2017
26/05/2017 : H Drupa 2020
24/05/2017 : IMAGCO @ FESPA
19/05/2017 :
18/05/2017 : Canon FESPA 2017
18/05/2017 : | 9-16 2017
17/05/2017 : 100 Posters for Crete:
17/05/2017 : Highlights FESPA 2017
11/05/2017 : FESPA
03/05/2017 :
28/04/2017 : 3 FESPA 2017
28/04/2017 :
28/02/2017 : Epson
22/12/2016 : MGI Meteor Unlimited Colors SEDI
16/11/2016 :
14/11/2016 :
25/10/2016 :
09/09/2016 :
30/08/2016 :
22/06/2016 :
22/06/2016 : Water Transfer
15/06/2016 : : 92%





Google+ | | | 2006 All rights reserved Designed by ORGINSTUDIOS.COM